افغان جهادی پروژه چې ماهیتی روح او مانا یې ضد عصر (Anti Modern)او ضد انکشاف (Retrogressive )او ضد افغان ملتپالنه وه. لایق د دغه پروګرام او برنامې په مقابل کې ولاړ د سپارټاکس د غلامانو او مظلومانو د مزاحمتی سرود تکسور انقلابی ؤ.

بله مهمه نقطه دا دی چې د سلیمان لایق د شاعرۍ او هنر د لوړوالي جدلیاتی جوهر په دی کې ده چې د سلیمان لایق شعري تخلیق تر شا د هغه پېر انقلابي پېغام او د حزب دموکراتیک خلق ټولنیزه برنامه او پروګرام موجود ؤ. که سلیمان لایق سیاسی نه وای، هېڅکله به سلیمان لایق دومره غټ شاعر او تخلیق‌کار نه ؤ. په کوځه پښتونخوا کې د دغه روایت لوی نومونه او استازي اجمل خټک ، سلیم سیف الرحمان، ډاکټر خالق زیار، صاحب شا صابر او رحمت شاه سایل په څېر مترقی ملتپاله د طبقاتی شعور لوی شاعران او لیکوالان ؤ او دي.

له دوه زره څوارلسم کاله تر دوه زره شلم کال پوری ډیر ځله مو سلیمان لایق په سیاسی او ادبی مجالسو کې اورېدلې او لېدلې ؤ. هغه په خپله ماضی ، مبارزې او ګوند افتخار کاؤ، خو له دې سره یې په خپلو ځینو اشتباهاتو ته هم بربنډه ګوته نیوله.

هغه په په دوه زره اتلسم کال کې د حزب دیموکراتیک خلق په څلویښتمه کلېزه کې چې د تره کي فکري بنسټ او میوزیم له خوا په کابل کې جوړه شوې وه په ډیر افتخار او ویاړ ګډون وکړ.

د تره کی فکري بنسټ په فعالیتونو یې زښته زیاته خوښي څرګنده کړې وه او ویل چې ځوانان باید له لیبرل ګرانټ بیسډ این، جي اوز ، تنګ نظره قبیلوی او مذهبی ارتجاعی ډلو پر ځای د افغان مظلوم انسان په ګټه د منظمی جمهوري سیاسی مبارزې د روایت په دوام تشکیلاتی ګوندی جوړښتونو باندی تمرکز وکړی. هغه په ادب کې د دقیانوسیت، محافظه کاری، قصیده ګوئی، ادب فقط د ادب لپاره د تش رومانوی لفاظی خیال پلاؤ د بې مانا تجرید او بې مقصد هاونټ ګرانټ د میکنیکل مشق په څرګند ډول مخالف ؤ.

هغه د ګل کڅونو په دښتو او ستړو لارو کې د کېږدۍ او شنه اسمان لاندی د مظلومو پونده بې کوره او سپېرو ډاګونو باندی مزل کونکو د پرې قیمصونو، پرې پراویزونو او لمنو د اوښبنو کوچانو د کاروانونو غږ او ترجمان ؤ.

د ثور انقلاب د انقلابی سرودونو خالق د ستر لایق د ادبی هنر او سیاسی مبارزې محاسبه، د هغوی د فکر لار ، ماهیت ، مانا او پېغام ته د رسېدو لارې د شلمی پېړۍ د سوشلسټ روایت د هغه لوی علمی ادبی روایت په پوهیدنې کې نغښتې چې سر لاري یې انتینو ګرامشی، فرانز فینن، ایمی سیزار، والټر راډنی، محمود دروېش، ناظم حکمت، میکسم ګورکی، پابله نروده ، جارج لوکاش او ستر سټارټ هال په څېر عالمانو او لویو هنر مندانو اېښې ؤ.

په لومړي ځل چې یې د تره‌کي میوزیم او تره‌کي فکري بنسټ ته راغی، کتابخانه، آرشیف او د کنګري له کوټې یې کتنه وکړه ډېر خوښ شو، وې ویل: «له تاسو ډېر تشکر او آفرین چې دومره غټ کار کوئ…

که د عدل ونه وچه شوه لایقه،
ژوند به مړ شی ټول جهان به ادیره شی